Trúc Chỉ, Nghệ Thuật Làm Giấy Việt Nổi Tiếng Thế Giới

Sáng tạo nghệ thuật từ nghề làm giấy truyền thống.

Khái niệm và lịch sử ra đời của Trúc chỉ

Nếu như nghệ thuật giấy thủ công của Hàn Quốc và Nhật Bản có tên gọi lần lượt là Hanji và Washi đã có mặt từ lâu, thì ở Việt Nam, xuất hiện một cái tên mới đó là Trúc chỉ. Trúc chỉ là một loại hình nghệ thuật được xây dựng trên cơ sở giấy thủ công truyền thống của người Việt Nam.

Tre và trúc từ lâu đã là những hình tượng tiêu biểu trong văn hóa Việt Nam. Vì vậy, Trúc chỉ không chỉ đơn thuần là tên gọi, mà nó còn mang cả ý nghĩa văn hóa. Trúc chỉ là một loại hình nghệ thuật giấy Việt. Nó giúp đưa giấy thoát khỏi thân phận làm nền, độc lập trở thành một tác phẩm nghệ thuật nguyên bản. Đây cũng chính là ý niệm của nhà văn, dịch giả Bửu Ý – người đã định danh cho Trúc chỉ vào năm 2012.

Trúc chỉ được sử dụng nhiều trong sáng tác tranh trang trí.

Trúc chỉ ra đời từ một dự án nghiên cứu nghệ thuật thủ công của họa sĩ Phan Hải Bằng, giảng viên trường Cao đẳng Nghệ thuật Huế và các đồng nghiệp của ông, bắt đầu tiến hành từ năm 2000. Năm 2007, được hỗ trợ bởi Quỹ học bổng châu Á (ASF), họa sĩ Phan Hải Bằng đã thực hiện một chuyến đi thực địa, nghiên cứu và thực hành giấy thủ công ở các tỉnh Bắc Ninh, Chiang Mai và Bắc Thái Lan.

Năm 2011, với sự hỗ trợ và đồng thuận của Trường Đại học Nghê thuật, Đại học Huế, hội thảo về chế biến giấy thủ công với nguyên liệu sẵn có tại địa phương đã diễn ra.

Công đoạn chế tác nguyên liệu làm Trúc chỉ.
Tác tạo hoa văn bằng kỹ thuật Trucchigraphy với công cụ là bút nước

Khởi nguồn từ Cố đô Huế, thông qua nhiều triển lãm trên cả nước và đặc biệt là trong lễ hội truyền thống, Trúc chỉ được đánh giá cao và là một loại hình nghệ thuật truyền thống, gần gũi với văn hóa dân gian. Nó phản ánh được sự sáng tạo rất tinh tế, rất Việt Nam. Sự ra đời của Trúc chỉ là nỗ lực của họa sĩ Phan Hải Bằng và các đồng nghiệp của mình, nhằm xây dựng khái niệm: Giấy là nghệ thuật – Mô hình giấy cũng là nghệ thuật. Nỗ lực không ngừng nghỉ của họ đã đóng góp một giá trị văn hóa mới cho Huế nói riêng và cả Việt Nam nói chung.

Kỹ thuật sáng tạo Trúc chỉ

Nghệ thuật Trúc chỉ là sự kết hợp và ứng biến từ 3 yếu tố:

  • Quy trình nghề giấy thủ công truyền thống.
  • Nguyên lý kỹ thuật vật liệu trong nghệ thuật đồ họa như kỹ thuật in lụa, thuật khắc bằng hóa chất.
  • Kỹ thuật dùng áp lực nước cơ bản.

Trúc chỉ là nghệ thuật chế tạo giấy ở giai đoạn cuối cho phép các nghệ sĩ tạo ra các tác phẩm trực tiếp trên khuôn giấy. Ý tưởng sáng tạo, bố cục kết cấu đồ họa được thực hiện ngay trong quy trình này với sự hỗ trợ của sức nước để tạo ra độ dày, mỏng khác nhau trên nền giấy. Sau đó các hình ảnh, sắc thái sẽ hiển thị rõ ràng khi có hiệu ứng ánh sáng xuyên qua. Người nghệ sĩ cũng có thể kết hợp nhiều kỹ thuật và vật liệu khác nhau để tạo ra sự độc đáo và sáng tạo.

Bình phong có hình sen được làm từ nghệ thuật Trúc chỉ.

Ứng dụng của Trúc chỉ trong thực tiễn

Người ta thường sử dụng Trúc chỉ trong chế tác tranh. Bởi nó không chỉ có tính nghệ thuật tượng hình, mà còn hàm chứa tính ứng dụng thực tiễn cao và đa dạng.

Tác phẩm Vọng của họa sĩ Nguyễn Phước Nhật.

Việt Nam có trên dưới 300 loài tre, nứa, trúc, mỗi loài đều có những đặc điểm khác nhau. Ngay trong một cây tre cũng cho những phẩm chất xơ sợi, màu sắc khác nhau tùy thuộc từng vị trí thân cây. Vì vậy, phải tùy vào ứng dụng mà chọn nguyên liệu cho phù hợp.

Bản thân Trúc chỉ đã là một tác phẩm, nhưng vẫn hoàn toàn có thể phối hợp với các kỹ thuật và chất liệu khác, như in thủ công, vẽ, ánh sáng hay song hành cùng các ngành nghề truyền thống khác như thêu, đan lát, làm nón để tạo nên những tác phẩm hoàn hảo về mỹ thuật cũng như độc đáo có một không hai.

Posters vở tuồng cổ San Hậu của họa sĩ thiết kế đồ họa Đặng Thị Bích Ngọc đoạt giải New Talent Annual 2018 trong cuộc thi do tạp chí Graphis tổ chức.

Hành trình Trúc chỉ bắt đầu từ việc là một chất liệu, một loại hình nghệ thuật, để đến hôm nay, nó dần trở thành một trong những giá trị văn hóa mới.

Text by Thanh Tâm. Hình ảnh cung cấp bởi Vườn Trúc Chỉ.

This content is also available in: English

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page – https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin’s website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan

This content is also available in: English