Tín Ngưỡng Thờ Mẫu Trong Văn Hóa Dân Gian Người Việt

Những mong ước ngàn năm nhưng rất đỗi bình dị của người Việt, được thể hiện qua tín ngưỡng thờ Mẫu độc đáo.

Từ ngàn đời nay, những phong tục tập quán tâm linh – tín ngưỡng luôn đóng vai trò quan trọng đối với người dân đất Việt, trong đó tín ngưỡng thờ Mẫu là một tập tục phổ biến rộng khắp và có từ lâu đời. Cho đến tận ngày nay, tín ngưỡng thờ mẫu vẫn là một tập quán đẹp và được chính phủ ra sức gìn giữ, bảo vệ.

Thờ Mẫu là một tín ngưỡng dân gian đã xuất hiện từ rất sớm trong đời sống văn hóa của người Việt, mang đậm hồn chất dân tộc, nguyên thuỷ và đã tồn tại song hàng cùng chiều dài lịch sử của dân tộc. Thờ Mẫu là một tín ngưỡng dân gian có nguồn gốc từ rất sớm trong đời sống tâm linh của người Việt, có nguồn gốc sâu xa từ chế độ mẫu hệ, nơi mà những người phụ nữ giữ vị trí quan trọng trong một gia đình.

Trong khi nhiều tôn giáo, tín ngưỡng khác hướng đến sự siêu thoát, cuộc sống sau cái chết hoặc sự phù hộ của linh hồn người đã khuất với người còn sống thì đạo Mẫu hướng con người về cuộc sống thực tại với những nhu cầu thực tế, đời thường như ước vọng về sức khỏe, tài lộc, may mắn – những ước muốn vĩnh hằng của con người.

Cho đến tận nay, chưa có bất cứ nhà nghiên cứu sử học nào đưa ra nhận định chính xác tín ngưỡng này thật sự có từ bao giờ, chỉ biết tín ngưỡng thờ mẫu là tập tục tôn thờ các vị nữ thần có nguồn gốc từ thời nguyên thủy, đại diện cho thiên nhiên như mẹ Đất, mẹ Trời, mẹ Nước, mẹ Lúa,.. Tập tục này bắt nguồn từ việc trong quá trình phát triển và hình thành xã hội, con người luôn phải sống dựa vào thiên nhiên, chính vì vậy, họ tôn thờ các hiện tượng tự nhiên như người mẹ tối cao, vì đã đem đến cho họ nguồn sống và mưu sinh. Chính vì vậy, họ thờ Mẫu với mong muốn Mẫu sẽ là người bảo vệ, che chở cho cuộc sống của họ. Tín ngưỡng thờ Mẫu cũng từ đó mà ra đời và được lưu truyền đến tận ngày nay. Bên cạnh việc thể hiện sự tôn kính, vinh danh, thờ phụng những vị nữ thần có khả năng siêu phàm, điều khiển được các hiện tượng tự nhiên, tín ngưỡng thờ Mẫu còn là sự biết ơn, sự tin tưởng tuyệt đối vào những vị thần che chở sự sống của con người. Tín ngưỡng thờ mẫu lại được chia thành nhiều phân nhánh khác nhau. Tuy rằng cùng là việc tôn thờ nữ thần, mẫu thần, nhưng vẫn có những nguyên tắc và tín ngưỡng khác nhau.

Năm 2016, tại Phiên họp Uỷ ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 11 của UNESCO diễn ra tại thành phố Addis Ababa, Cộng hòa dân chủ Liên bang Ethiopia, di sản “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tại 21 tỉnh thành của Việt Nam (các tỉnh từ Thừa Thiên Huế trở ra và Sài Gòn) đã chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại . Lễ đón bằng đã được tổ chức trọng đại vào năm 2017. Khái niệm Tam Phủ trong niềm tin của người Việt xưa tương ứng với ba miền thế giới khác nhau mà người ta phân chia, trong đó bao gồm: Thiên (trời), Địa (đất đai, vùng đồng bằng) và Thủy (sông nước, biển hồ). Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ chủ yếu thờ 3 vị thánh mẫu, gồm Mẫu Thượng Thiên – cai quản trời, Mẫu Thượng Ngàn – cai quản đất đai, núi đồi và Mẫu Thoải – cai quản sông, hồ, biển, nông nghiệp lúa nước và ngư nghiệp. Tương ứng với mỗi miền, lại có những vị thần linh khác nhau cai quản, bảo vệ. Và Phủ được hiểu là nơi mà họ – chư vị thần linh kể trên làm việc. Phía dưới Tam tòa thánh mẫu còn có những cấp bậc khác, như : hàng Quan, hàng Chầu bà, hàng Cô – Cậu, v.v

Trải qua thời gian hình thành và phát triển, khái niệm thờ mẫu được người dân mở rộng, không chỉ đơn thuần là những vị nữ thần nữa mà còn bao hàm cả các vị nữ anh hùng, công chúa, hoàng hậu, bà tổ nghề của một làng nghề… – những người phụ nữ nổi tiếng trong lịch sử với vị thế của những người tài giỏi lúc còn sống, có công sức giúp đỡ cho dân cho nước. Những vị này nhận được sự kính trọng, tôn thờ của người dân và cuối cùng được thần thánh hóa để trở thành một trong các hiện thân của thánh Mẫu.

Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ cho đến nay vẫn được lưu giữ thông qua việc thực hành tín ngưỡng này. Bằng việc kết hợp một cách nhuần nhuyễn giữa các yếu tố thuộc về văn hóa dân gian như trang phục, ca từ, âm nhạc, múa, và yếu tố nghệ thuật biểu diễn, việc thực hành Tín ngưỡng ngày nay là một bảo tàng lưu trữ hàng ngàn năm văn hóa, lịch sử và bản sắc văn hóa của người Việt. Qua đó, người Việt thể hiện quan niệm của mình về lịch sử, văn hóa, vai trò của giới và bản sắc tộc người. Mục đích chính của việc thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu là đáp ứng nhu cầu và khát vọng của đời sống thường nhật của con người: cầu tài, cầu lộc, cầu sức khỏe.

Một trong những hình thức thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu phổ biến hiện nay là chầu văn hay còn được gọi là hát văn hầu đồng – một loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống của người Việt đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Đây thực chất là một loại hình thức diễn xướng dân gian (chuyển thể lời thơ thành hát), với những điệu nhạc mang tính tâm linh và những điệu múa uyển chuyển, nghi lễ trang nghiêm, từ đó mang đến không khí huyền diệu, ngây ngất cho những người tham dự buổi lễ. Nghi lễ này từ xưa đến nay đều có những giá trị đặc thù. Các lời ca từ hát văn đều là những truyền thuyết, thần tích, giai thoại đẹp đẽ kể về những lịch sử, hành trạng, công lao của các vị thần, từ đó chúng ta hiểu thêm những câu chuyện có trong lịch sử.

Với những giá trị độc đáo về văn học – nghệ thuật, nhiều nghệ sỹ ngày nay hiện đang tập trung khai thác, đưa hầu đồng lên trình diễn trên sân khấu đương đại, mang vẻ đẹp mới mẻ và phù hợp hơn với góc nhìn của người Việt Nam ngày nay. Việc này đã giúp khán giả nhận ra những vẻ đẹp, giá trị của loại hình nghệ thuật này và hiểu rõ được bản chất của tính ngưỡng nhằm loại bỏ những biến tướng tiêu cực. Từ đó, tránh những hoạt động mê tín dị đoan, làm sai lệch đi những giá trị văn hóa vốn có của hình thức chầu văn nói riêng và tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ nói chung.

Tín ngưỡng thờ Mẫu là một tín ngưỡng dân gian thuần Việt, có lịch sử từ lâu đời, đã được biến chuyển để thích ứng với sự thay đổi của xã hội hiện đại. Giá trị cốt lõi của tín ngưỡng thờ Mẫu là hướng con người đến cái tâm lành thiện, bởi bất cứ người mẹ nào cũng đều dạy con phải tu nhân tích đức, làm đẹp cho đời, có ích cho xã hội. Người đến thờ Mẫu tâm phải sáng, trong cuộc sống là người biết ăn ở, biết đối nhân xử thế, thành tâm thờ phụng ông bà tổ tiên và cao hơn là biết ơn những người có công với dân, với nước theo đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt. Chính giá trị văn hóa Việt Nam với nhiều tầng lớp ý nghĩa nhân văn sâu sắc, gói gọn trong tín ngưỡng thờ Mẫu, được thể hiện dưới nhiều hình thức thực hành độc đáo, phong phú và sinh động đã đem đến sức sống lâu bền cho tín ngưỡng độc đáo này.

This content is also available in: English

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page – https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin’s website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan

This content is also available in: English