Nuôi Con Đa Văn Hóa

Hành trình kiên cường vượt cam go của những gia đình nhập cư.

“Cô gầy dựng cuộc đời ở Canada bằng hai bàn tay trắng, nhưng giờ thì cô rất tự hào về gia đình”, cô Quyên Từ chia sẻ, “Báu vật lớn nhất đời cô là ba đứa con.”

Cheryl Song. Photo courtesy Chery Song
Cheryl Song. Photo courtesy Chery Song

Năm 1981, sau Chiến tranh Việt Nam, cô Quyên cùng chồng đến Canada tị nạn rồi tái định cư tại thành phố Peterborough của tỉnh Ontario. Vài tháng sau khi đặt chân đến đất nước mới, cô đã mang thai con đầu lòng ở tuổi 23.

Ngôn ngữ xứ người là một trong những thách thức lớn nhất mà cô phải đối mặt. Lớp tiếng Anh 6 tháng dành cho người mới không dạy từ vựng về thời kỳ thai sản, vậy nên cô phải chật vật mô tả cảm giác của mình cho các bác sĩ. Cô đã nhờ bác sĩ viết lại những từ không hiểu rồi về nhà tra từ điển.

Chướng ngại tiếp theo mà cô phải vượt qua là cân bằng những khác biệt giữa chuẩn mực cũ mà cô được dạy so với khung giá trị mới tại Canada.

“Khó khăn nhất là khi con còn tuổi teen,” cô Quyên hồi tưởng, “Mình giữ theo phong tục của mình thì không được, nhưng mình phóng khoáng quá thì cô cũng rất lo lắng.”

Cô Quyên nhận ra là phải lập quy tắc mới. “Ở Việt Nam, cha mẹ rầy mình, là mình không được trả lời lại. Còn ở đây mình không áp chế như vậy được. Nhưng cô lại không thích má nói qua, con nói lại. Cô là người lớn thì phải để cô nói trước. Nếu con đúng thì mình phải học theo.”

Cô Cheryl Song là một nhà đào tạo trong lĩnh vực giáo dục mầm non có giấy phép hành nghề tại Burnaby, B.C., với chuyên môn là giáo dục đa văn hóa. Cô khuyên rằng “Hãy chấp nhận thực tại và đừng cố quay lại quá khứ. Đó là bước đầu tiên [trong việc thu hẹp khoảng cách văn hóa].”

Trải qua 20 năm kinh nghiệm làm việc với những gia đình gọi Canada là quê nhà mới, Cô Cheryl đã chứng kiến cách các thành viên trong những hộ gia đình nhập cư dần xa tách nhau do ​​sự khác biệt về văn hóa và cách nuôi dạy con, rào cản ngôn ngữ và nạn phân biệt chủng tộc trong hệ thống giáo dục. Trên hết, cô lưu ý rằng họ còn vướng thêm xung đột do khoảng cách thế hệ và việc công nghệ xâm chiếm cuộc sống thường nhật.

Cô Cheryl cho biết rất nhiều bậc cha mẹ đã không được trang bị kiến ​​thức để đối phó với những thay đổi khi đến Canada. “Họ nghĩ rằng họ không thể giáo huấn con cái, không thể đánh đòn hay la mắng chúng, nhưng không ai chỉ họ phải làm gì tiếp theo. Thành ra có vài người không làm gì cả.”

Mặt khác, cô nhận thấy một số phụ huynh đã trở nên gia trưởng hơn, đặc biệt là phụ huynh châu Á. Và chuyện này khiến lớp thế hệ sau bị khớp bởi chúng đã tiếp xúc với những kiểu mẫu gia đình ở các cộng đồng khác để rồi so sánh với cách cha mẹ đối xử với mình ở nhà.

Không may là các bậc cha mẹ đầu tắt mặt tối với cơm, áo, gạo, tiền, do đó mà không mấy người nhập cư còn thời gian hay năng lượng để lắng nghe con trẻ. Các mối quan hệ từ đó có thể bị ảnh hưởng bởi những sự phẫn uất âm ỉ. Vì vậy mà những cuộc trò chuyện về gốc rễ, văn hóa xuất hiện nhiều sự giằng co.

Cô Theresa Trần, giáo viên tại Hội Đồng Giáo Dục Toronto (Toronto District School Board) với hơn 30 năm kinh nghiệm trong nghề, giải thích rằng “Các cháu như là một cái cây vậy, nó phát triển như thế nào là do sự uống nắn, hướng dẫn, giáo dục của gia đình.” Vào cuối tuần, cô dẫn dắt Chương trình Việt Ngữ Nguồn Cội  St. Jane Frances Vietnamese Sunday Program.

Trước đại dịch COVID-19, cô tổ chức đón Tết Nguyên đán tại trường của mình rồi mời các học sinh và giảng viên thuộc các sắc tộc khác nhau tham gia. “Thông qua những lễ hội, tôi giúp các em tìm hiểu về truyền thống người Việt và trau dồi tiếng Việt, đồng thời truyền bá văn hóa của người Việt cho nhiều người,” cô Theresa kể lại. “Các em cảm thấy hãnh diện khi thấy những người khác cũng thích đồ ăn, văn hóa của mình.”

Dù cô Theresa tin tưởng vào ý nghĩa của các sự kiện này, cô vẫn cho rằng cha mẹ đóng vai trò chính trong việc giáo dục con cái về di sản của gia đình.

“Chúng ta cần thêm những đêm gia đình quây quần bên nhau, hay là cùng nhau ăn tối vào những ngày thứ Bảy. Dù thoạt nhìn như những dịp nhỏ nhoi, nhưng đó là khi mình nhắc nhở nhau về các giá trị cốt lõi và cân bằng lại cuộc sống,” Cô Cheryl đồng ý với góc nhìn này. “Nhiều phần trong số nỗ lực trên sẽ khá hao tâm, nhọc sức và cần thật kiên nhẫn.”

Cho đến tận lúc nói chuyện với ba mẹ về vấn đề giáo dục sau trung học, anh Brandon Phạm mới thấm thía sự tận tụy đến thương tâm trong từng việc ba mẹ làm. Trò chuyện sâu hơn, anh Brandon mới hay biết về ước mơ và khát vọng của đấng sinh thành trong những ngày đầu đến Canada. (Brandon Phạm là giám đốc tiếp thị của tạp chí này.)

Anh thuật lại rằng “… nghe cách bố mẹ mình đến Canada với chẳng mấy vốn tiếng Anh lận lưng rồi nhìn lại vị thế của họ giờ này, khi họ nói tiếng Anh lưu loát hơn, kiếm được công ăn việc làm và gầy dựng nên cả gia đình từ hai bàn tay trắng, đã truyền cảm hứng và động lực cho mình tập trung học hành, lao động.”

Lớn lên ở Peterborough, một nơi hiếm gặp người Việt, chị Julia Huỳnh, con gái út của cô Quyên, đã mất một lúc lâu trước khi bắt đầu tìm hiểu về gốc gác nguồn cội. Cuối cùng, chị cũng không hãm được sự tò mò. Chị đã dò hỏi “Hồi ba mẹ bằng tuổi con, ba mẹ ở Việt Nam như thế nào? Hồi đó mọi thứ ra làm sao?”

Cô Quyên cho con gái xem những bức ảnh cũ của người thân và kể những câu chuyện về anh chị em của mình. Mỗi ngày giỗ, cô đều hướng dẫn con các lễ nghi, từ việc chuẩn bị đồ cúng để dâng lên bàn thờ đến cách lạy tổ tiên và từng lời khấn vái. Trong dịp Tết, chị Julia diện áo dài truyền thống và cả gia đình chụp ảnh cùng cây mai vàng, biểu tượng của sự đổi mới và thịnh vượng.

Cả cô Theresa Trần và Cheryl Song đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ ngôn ngữ cội nguồn, bởi nhiều từ trong thứ tiếng quê cha đất mẹ chất chứa những ý nghĩa văn hóa mà ngôn ngữ khác không thể bao hàm hết được nếu phải dịch ra.

Với anh Brandon, việc thông thạo cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt giúp anh không lạc lối giữa hai thế giới song hành nơi anh lớn lên – phương Tây khi ở trường, nơi anh ăn bánh mì kẹp thịt (burger) và dùng tiếng Anh để trò chuyện cùng bạn bè, và phương Đông khi ở nhà, nơi anh húp bún và tâm sự với cha mẹ bằng tiếng Việt.

Lina Li and her mother. Photo courtesy of Lina Li
Lina Li and her mother. Photo courtesy of Lina Li

Tương tự như vậy, Lina Li, một sinh viên ngành phim năm nhất tại Đại học Ryerson, mang đầy đủ bản sắc kép của một người Canada gốc Hoa, đã trải qua thời thơ ấu chia cắt giữa hai quốc gia. Gia đình Lina đến Canada khi chị lên ba, nhưng cha mẹ đã gửi chị về Trung Quốc để học tiếng mẹ đẻ trong bốn năm, sau một nỗ lực không thành công trong việc dạy con tiếng Trung tại quê hương thứ hai của họ.

Chị Lina cho biết trải nghiệm này đã mở rộng tầm nhìn của chị, giúp chị dễ thông cảm hơn. “Khi tôi trở lại Canada vào năm lớp 5, tôi quên sạch vốn tiếng Anh và cũng không còn người bạn nào,” chị nói. “Sau này, khi lên tuổi niên thiếu, tôi không ngại đưa tay giúp đỡ những người cô độc vì tôi rất hiểu cảm giác đó.”

Lối đi của nhiều gia đình nhập cư quanh co nhưng đầy phần thưởng xứng đáng. Cô Cheryl bộc bạch “Họ phải đối mặt với những thử thách, nhưng họ cũng trở nên kiên cường hơn.”

Những đứa trẻ hòa nhập vào bức tranh văn hóa đa sắc tộc của Canada, đồng thời giữ vững ý thức về bản thân, vốn phản ánh hành trình của cha mẹ mình. Chị Julia giải thích: “Tôi không phải chỉ là người Việt Nam, nhưng tôi là một phụ nữ Việt, một người Canada gốc Việt thế hệ thứ hai, con gái của một người tị nạn. Đó là một nhân dạng giao thoa đa sắc.”

Giờ đây, nhắc đến chị Julia Huỳnh là nhắc đến một nghệ sĩ và người lưu trữ bản sắc mang sứ mệnh bảo tồn lịch sử Việt Nam thông qua các bức ảnh gia đình và đoạn phim tự quay những thời khắc trong gia đình. Trong phim ngắn “Chúng tôi nhảy đầm ở nhà – We dance at home,” chị đã sử dụng cảnh quay từ máy quay của ba mình để chia sẻ trải nghiệm độc đáo của họ khi tái định cư ở Peterborough, nơi mà người da trắng chiếm đa số.

Các bậc cha mẹ cũng đã thay đổi quan điểm để rộng mở và chấp nhận con cái theo đúng bản chất của con mình thay vì một ảo vọng áp đặt quê hương gốc gác lên con.

A still from Lina Li’s short “Have you eaten?”
Photo courtesy of The National Film Board of Canada

Phim tài liệu ngắn của chị Lina tên “Con ăn cơm chưa?” ghi lại những khoảnh khắc thân thiết của tình mẹ con khi cùng nhau làm sủi cảo. Cuối cùng, mẹ chị còn đi lệch kịch bản để thêm câu “I love you,” câu nói mà bà chỉ mới bắt đầu nói gần đây. Mạnh dạn và quyết đoán với tham vọng trở thành đạo diễn phim, Lina không giống như một cô gái đoan trang và ngoan ngoãn mà mẹ muốn chị trở thành, và điều đó không sao cả.

This content is also available in: English

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page – https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin’s website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan

This content is also available in: English