Nón Lá Làng Chuông: Cái Tình Của Người Nghệ Nhân

Về Hà Nội tìm hiểu về một trong những làng nghề truyền thống lâu đời.

Chẳng rõ từ bao giờ, nón lá lại gắn liền với Việt Nam như một nét văn hóa đặc trưng của đất nước này. Khi nhắc về Việt Nam, du khách sẽ nghĩ ngay đến hình ảnh những cô gái đằm thắm trong tà áo dài cùng chiếc nón lá đơn giản mà tinh tế. Trải qua bao thăng trầm thời cuộc, những chiếc nón lá vẫn giữ nguyên được nét duyên riêng làm xao xuyến bao trái tim. Trong tiềm thức của người Việt, hình ảnh nón lá hiện lên mộc mạc, dịu dàng và nên thơ. Chẳng hề phân biệt giàu nghèo, sang hèn, từ già đến trẻ, từ nam đến nữ, ai cũng đã ít nhất một lần che nghiêng nón lá, bởi nó là một trong những tinh hoa, mang đậm bản sắc dân tộc. Nằm cách trung tâm Hà Nội 40km về phía tây, ở huyện Thanh Oai có một ngôi làng tên gọi làng Chuông. Người ta có câu:

“Muốn ăn cơm trắng cá trê,
Muốn đội nón tốt thì về làng Chuông.”

Làng Chuông từ lâu đã nổi tiếng trong việc sản xuất nhiều loại nón khác nhau: nón ba tầm cho các cô gái; nón nhô, nón dấu, nón chóp cho các chàng trai. Không những vậy, nón làng Chuông là vật phẩm yêu thích của hoàng hậu và các công chúa trong cung đình thời xưa. Từ năm 1940 đến tận bây giờ, làng Chuông chỉ còn sản xuất duy nhất một loại nón, chính là nón lá. Người làng Chuông cũng chẳng rõ ai là ông tổ của nghề nón lá, chỉ biết rằng chiếc nón ra đời và gắn bó với mảnh đất này hơn 300 năm rồi. 

Ngày qua ngày, tháng qua tháng, năm qua năm, nón làng Chuông không chỉ đơn thuần là nét điểm xuyết tô thêm vẻ đẹp cho con người, mà hơn thế, nón lá gắn liền với cuộc sống sinh hoạt hàng ngày:

“Trên đầu đội nón làng Chuông
Ra đồng, xuống chợ, tới trường, vào thơ
Dịu dàng che nắng, che mưa
Nón bằng, nón chóp ngàn xưa chung tình”

Chắc ít ai biết rằng để làm nên một chiếc nón thì nghệ nhân phải bỏ ra không ít công sức và thời gian. Đầu tiên phải kể đến là khâu chọn lá. Loại lá tốt nhất để làm nón ở tận vùng Quảng Bình, Phú Thọ. Nguyên liệu làm nón thường là lá cọ, lá buông, rơm, tre, lá cối, lá hồ. Lá sau khi lấy về sẽ được vò trong cát rồi mang đi phơi nắng cho đến khi màu xanh của lá chuyển sang màu trắng bạc và đáp ứng đủ các tiêu chí: mỏng tang, bền, dai, phẳng, không giòn và không rách.

Sau đó là đến làm vòng nón. Người ta làm vòng bằng cật nứa vót nhỏ và đều để khi nối chúng lại sẽ tròn và không cong vênh. Nón lá làng Chuông có tổng cộng 16 lớp vòng, vì điều này sẽ giúp nón có độ bền chắc nhưng vẫn giữ được sự mềm mại nhất định.

Kế đến, nghệ nhân sẽ là phẳng lá bằng cách miết trên chiếc lưỡi cày đã được hơ nóng rồi tỉ mỉ xếp từng lá vào vòng nón, một lớp mo tre và một lớp lá nữa rồi khâu lại. Có thể nói, đây chính là công đoạn khó nhất bởi nó đòi hỏi sự khéo léo, cẩn thận đến từng chi tiết nhỏ nhất. Bàn tay cầm kim phải đưa nhanh thoăn thoắt và mềm mại theo từng mũi khâu làm sao cho chúng thẳng đều từ vòng trong ra vòng ngoài. Một điều quan trọng nữa chính là từng mũi khâu yêu cầu phải ngắn, lỗ nhỏ thì chiếc nón lá mới tròn, khít, mịn từ mép lá đến đường khâu. Cái tài của người thợ làng Chuông nằm ở chỗ các mũi khâu đều thẳng tắp một hàng và được giấu kín một cách tinh tế. Sau khi khâu xong, người ta sẽ hơ nón bằng hơi diêm để cho màu của nón lá được trắng muốt. Sau đó, họ sẽ phết quang dầu cho nón có độ bóng và không bị mốc, không bị cong hay co lại khi đi mưa đi nắng. Để chiếc nón lá đẹp hơn, nghệ nhân sẽ trang trí lên nón kết hợp những đường nét hoa văn uyển chuyển và các con chữ yểu điệu. 

Bởi vì có nhiều công đoạn và cần sự tỉ mỉ, khéo léo đến từng chi tiết nhỏ nhặt nhất nên để có thể làm ra một chiếc nón lá làng Chuông đúng chuẩn, người nghệ nhân trung bình sẽ phải mất từ nửa ngày đến trọn một ngày để hoàn thành. Một thợ làm nón nhanh nhất cũng chỉ được 2 chiếc/ngày. Mỗi chiếc nón làng Chuông tốt nhất, đẹp nhất được bán ra sẽ có giá hơn 100.000 đồng. Ngoài ra, những chiếc nón được làm bởi những phụ nữ còn trẻ, khâu khéo cũng có thể bán với giá 70.000 đồng/cái, những chiếc nón mũi khâu kém tinh tế hơn thì có giá từ 30.000 – 40.000 đồng.

Vốn là một vùng thuần nông, nghề làm nón lá truyền thống của làng Chuông sẽ tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động, đặc biệt là phụ nữ – họ vừa có thể lo việc đồng áng vừa quán xuyến tốt việc nhà và có nguồn thu nhập hàng ngày từ nghề làm nón này. Để gìn giữ và phát triển nghề truyền thống, ngày nay các bậc cao niên trong làng vẫn luôn chú tâm truyền dạy nghề làm nón cho con cháu. Đến làng Chuông, người ta sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh các bà, các mẹ, các chị quay quần bên nhau vừa đan nón vừa nói cười rôm rả khắp xóm làng.

Chợ làng Chuông họp mỗi tháng sáu phiên vào các ngày 4, 10, 14, 20, 24 và 30 (âm lịch), và chỉ bày bán một mặt hàng duy nhất là nón lá. Người ta xếp nón thành từng chồng dài, trắng lóa cả một góc đường. Đây cũng chính là một nét đặc trưng của làng Chuông còn được lưu giữ đến tận ngày hôm nay. Nếu muốn cảm nhận không khí nhộn nhịp của phiên chợ thì nên đi sớm trong khung giờ từ 6 đến 8 giờ.

Mặc dù nón lá xuất hiện khắp mọi nơi trên đất nước, thế nhưng nón làng Chuông vẫn giữ một vị thế riêng trong trái tim người Việt. Nhiều du khách đều chọn làng Chuông để tham quan và mua những chiếc nón lá để làm quà lưu niệm. Bí quyết khiến nón lá làng Chuông được ưu ái đến thế là bởi độ bền, đẹp và chắc. Tất cả đều xuất phát từ cái tình của người làm nón. 

Giữa thời đại của bao công nghệ hiện đại, người ta đa phần chạy theo sự nhộn nhịp, xô bồ với bao điều mới lạ mà dường như đã quên đi những nét đẹp truyền thống mang đậm bản sắc Việt. Nón lá cũng là một trong số đó. Yêu thôi chưa đủ, hãy thể hiện tình yêu ấy bằng hành động nhằm gìn giữ và phát triển nghề nón truyền thống của Việt Nam.

This content is also available in: English

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page – https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin’s website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan

Các Loại Mắm Đặc Sản Việt Nam Ăn Là Ghiền!

Mắm là một đặc sản của người Việt và dù khá nặng mùi, kén người ăn, thế nhưng một khi đã...

Thưởng Thức Những Món Ăn Độc Đáo Của Vùng Núi Tây Bắc

Thắng cố Thắng cố là món ăn truyền thống của người H’mông. Từ “thắng cố” là biến âm...

Linh Quy Pháp Ấn

Những năm gần đây, có một ngôi chùa nhỏ nằm tại huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng nổi lên giữa cộng...

Giấc Mộng Ánh Kim

Khi nhắc đến các xu hướng làm móng, chúng gợi nhớ cho chúng ta nhiều loại nước sơn khác nhau, như...

Gìn Giữ Văn Hoá Việt Thông Qua Hương Vị Đậm Đà Của Tô Phở Tại Hải Ngoại

Trong hơn 20 năm, Tuấn Võ đến quán ăn của mình lúc 8 giờ sáng để chuẩn bị mọi thứ sẵn...

Khám Phá Những Cung Đường Đẹp Nhất Việt Nam Cho Những Phượt Thủ

Những con đường thường chỉ là nơi để đi qua chứ không phải đích đến. Nhưng như ai đó đã từng...

Gợi Ý 8 Kênh Youtube Cho Tín Đồ Thời Trang

Bethany Mota Có thể nói, Bethany Mota chính là một trong những người tiên phong trong...

This content is also available in: English