Nguồn Gốc Các Món Xôi

Xôi là một từ chung để mô tả các món ăn nấu từ gạo nếp. Theo giáo sư Nguyễn Hùng Vỹ, người chuyên nghiên cứu về văn hóa dân gian, xôi có từ hàng ngàn năm trước, khi hạt nếp đầu tiên được trồng bởi người Tày Thái cổ và người Khmer – tổ tiên của người Kinh hiện nay. Ban đầu, gạo nếp được hấp trong một mẻ lớn và để nguội trên khay lớn. Người ăn dùng tay bẻ xôi thành những miếng nhỏ hơn để ăn. Thói quen này sau đó đã được tiếp tục vào những năm 1960 khi người Việt xới cơm và chờ cơm nguội trước khi ăn.

Từ những đĩa xôi trong các nghi lễ và những dịp đặc biệt đến những phần ăn khiêm tốn làm bữa sáng người ta ăn vội trước khi làm, xôi đã trở thành một phần lớn trong văn hóa Việt Nam. Nhà văn Thạch Lam thậm chí còn thơ mộng về xôi trong một bài tiểu luận của mình: Xôi đậu, xôi lạc, xôi vừng mỡ và dừa. Ồ, cái xôi vừng mỡ, nắm từng nắm con, ăn vừa ngậy vừa bùi. Mà có đắt gì đâu!

Ngày xưa, xôi thường được bọc trong lá chuối hoặc lá sen. Dần dần cách gói này được thay thế bằng hộp xốp hoặc túi nhựa để dễ bảo quản và thuận tiện hơn cho người tiêu dùng. Tuy nhiên vẫn còn có một số người bán hàng tiếp tục giữ gìn cách gói truyền thống.

Không ai ghi lại có bao nhiêu loại xôi ở Việt Nam. Mỗi vùng, với thời tiết và nông nghiệp riêng, sẽ sinh ra các biến thể  khác nhau của xôi. Giờ đây, người ta ăn xôi không chỉ cho bữa sáng mà bất cứ lúc nào trong ngày. Trong khi đó, ảnh hưởng từ Thái Lan mang đến cho người Việt xôi mít và xôi xoài.

Dưới đây là một vài món xôi Việt mà ai cũng phải thử. Hãy cho Culture biết món nào là món khoái khẩu của bạn!

Xôi Xéo

Photo by Delightful Plate
Photo by Delightful Plate

Xôi xéo là bữa sáng đặc trưng của Hà Nội. Xôi nấu từ gạo nếp có màu vàng của nghệ, bên trên là đậu xanh và hành phi, có mỡ gà rưới lên mặt. Sau khi hấp đậu xanh, người bán hàng giã đậu nhuyễn và vo lại thành một nắm lớn, rồi cắt theo đường chéo khi bán. Tên xôi xéo cũng ra đời từ đấy.

Hình ảnh người ăn xôi xéo trên vỉa hè trong tiết trời Hà Nội se se lạnh, những hạt xôi vàng óng dưới ánh sáng mặt trời đã trở thành kỉ niệm đẹp mà nhiều người Hà Nội luôn mang theo.

Xôi Mặn

Nguồn thy khê qua Flickr

Trong phiên bản xôi mặn của Sài Gòn, nếp được trải mỏng ra trên lá chuối, phía trên là một lớp pa-tê và mỡ hành, tiếp theo là hỗn hợp chả lụa, lạp xưởng và chà bông. Ngoài ra người ăn còn có thêm một quả trứng cút và đậu phộng giã nhuyễn.

Khi thời gian trôi qua, người bán hàng bắt đầu chế biến thêm nhiều kiểu xôi mặn. Thay vì nhiều loại thịt như trước, họ tập trung vào một thành phần cụ thể và thêm thắt vào nhiều món ăn chung như tương ớt và dưa chua. Xôi gà và xôi xôi xá xíu nằm trong những món tiêu biểu trong thể loại này.

Ở Hà Nội, xôi mặn còn da dạng hơn, làm mờ đi ranh giới giữa bữa sáng, bữa trưa và bữa tối. Một phần xôi có thể đi kèm với thịt kho thấm nước hầm đậm đà, giò nhà làm và trứng chiên. Đủ năng lượng bạn cần cho đến giờ ăn trưa rồi đó!

Xôi Gà Đà Nẵng

Nguồn @trungbuii

Điều làm nên sự khác biệt giữa xôi gà Đà Nặng so với các loại xôi gà khác là việc sử dụng nước luộc gà để hấp xôi và rau răm để tăng khẩu vị.

Xôi Gấc

Nguồn Wikipedia

Loại xôi này có màu đỏ cam từ quả gấc, một loại quả thuộc họ dưa. Gấc được phát hiện đầu tiên ở Việt Nam và được trồng ở khắp Đông Nam Á. Xôi gấc được kết hợp với cơm dừa nạo và muối mè để thành món ngọt hoặc chả lụa để làm món mặn. Với màu sắc tươi sáng bắt mắt, xôi gấc thường được chưng vào những dịp đặc biệt, như sinh nhật hoặc đám cưới.

Xôi Bắp/Ngô

Nguồn @trungbuii

Ngọt và mặn, mềm và giòn – sự kết hợp của các hương vị và kết cấu tương phản làm nên món xôi này. Nếp được nấu chín, rải lên mặt một chút bắp nếp dai dai, đậu xanh nghiền bùi bùi, cơm dừa nạo và một ít đậu phộng rang. Còn có một thành phần khá đặc biệt: hành phi!

Mộ Số Loại Xôi Ngọt Khác

Thành phần chung cho những món này là gạo nếp nấu trong nước cốt dừa hoặc với các loại lá để tạo màu tự nhiên và hương vị, như lá dứa, lá cẩm.

Xôi ngũ sắc là một món đặc sản của nhiều dân tộc vùng cao ở Sapa, miền Bắc Việt Nam. Nếp có màu vàng, đỏ, tím và xanh lá cây từ củ nghệ, quả gấc, lá cẩm và lá dứa. Nguồn: Khương Việt Hà qua Wikipedia

Ngoài ra, người bán hàng còn hấp đậu phộng, đậu đỏ hay đậu trắng cùng với gạo nếp. Đậu xanh, cơm dừa nạo, đậu phộng rang, muối mè và nước cốt dừa là những thành phần luôn có mặt trong một gói xôi ngọt.

Xôi lá cẩm có màu tím từ lá cẩm. Topping là đậu xanh, dừa nạo và đậu phộng rang. Một số người còn thêm mỡ hành. Nguồn: Nha Le Hoan qua Wikipedia

This content is also available in: English

Discover

Bài Liên Quan

Bạn có đủ can đảm để thử lại món hột vịt lộn không?

Trứng vịt lộn là trứng vịt đã được thụ tinh và ấp trong 16 đến 19 ngày....

Mạo Hiểm Món Việt Không Dành Cho Người Yếu Tim

Vị trí địa lý chiến lược của Việt Nam mang tới một đường bờ biển dài, rừng rậm, đồng bằng và...

Nhân Duyên Tiền Định

Dịch nghĩa : Lương duyên từ kiếp trước Tương đương : Hôn nhân do trời định Theo...

Tết Trung Thu Ở Việt Nam Và Trung Hoa Có Gì Khác Biệt?

Tết Trung Thu, ngày lễ truyền thống của Việt Nam vốn được cho là có nguồn gốc từ Trung Hoa. Nhưng qua...

Tìm Về Nghề Làm Hương Truyền Thống Trăm Tuổi Tại Làng Quảng Phú Cầu

Hương (hay còn được gọi là nhang) là vật được sử dụng trong các hoạt động tín ngưỡng. Trong văn hóa...

Ăn Bún Chả Đúng Chuẩn? Có Thể Bạn Chưa Biết!

Ẩm thực Việt Nam từ trước đến nay đều cực kỳ đa dạng và phong phú. Trải dài theo mảnh đất...

Hướng Dẫn Vẽ Chân Mày Đơn Giản Từ A đến Z

Với đôi chân mày “chuẩn không cần chỉnh”, bạn không chỉ định hình được khuôn mặt mà còn có khả năng thăng hạng...

This content is also available in: English