Món Đồ Xưa Giữa Lòng Phố Mới

Tò he – một món đồ chơi gắn liền với tuổi thơ của biết bao người Việt.

Ngày xưa, khi chưa có nhiều món đồ chơi hiện đại, trẻ em thời đó tìm thấy niềm vui giản đơn qua những món đồ làm từ bột gạo, pha chút màu sắc cho bắt mắt, người ta gọi đó là tò he. Năm tháng trôi qua, ta chẳng mấy khi thấy món đồ này xuất hiện, những người thợ nặn tò he cũng thưa thớt dần. Tuy nhiên, tò he vẫn là một dấu ấn tuổi thơ không thể nào xóa nhòa trong lòng nhiều thế hệ người Việt.

Tò he là sản phẩm được làm nên và mang nhiều ý nghĩa đặc biệt, để cho trẻ em chơi, dùng để ăn, thậm chí tò he cũng được nhiều người xưa dâng lên trên những mâm cúng lễ với tấm lòng thành kính. Món đồ chơi này vốn đã có từ lâu đời, song, vẫn chưa có tư liệu chính xác nói về thời gian mà món đồ này xuất hiện. Cái tên tò he bắt nguồn từ việc những sản phẩm nặn tay này thường được người thợ gắn vào một chiếc kèn ống sậy. Loại kèn này khi thổi có thể phát ra tiếng kêu tò… te… ngắt quãng. Từ chữ “tò te”, sau này bị đọc chệch đi mới có cái tên là “tò he”. Bên cạnh cái tên tò he phổ biến, sản phẩm này còn có những cái tên dân gian khác như: con giống bột, con bánh, đồ chơi chim cò,…  Tò he có rất nhiều hình dạng, phổ biến vẫn là những con vật nhà nông, nhân vật trong truyện cổ Việt Nam,…

Nhìn tò he có vẻ bình dân và giản dị là thế, nhưng để làm nên một món đồ hoàn chỉnh, lại đòi hỏi ở người thợ lắm những công phu. Trước tiên là ở khâu làm nguyên liệu. Nguyên liệu nặn tò he có tốt thì mới có thể nặn được những thành phẩm bền, chắc, kết dính tốt. Bột chỉ cần trộn sai là sẽ dẫn đến việc nặn bị khô, tróc lở, không dính được vào que. Bột làm tò he chủ yếu là bột gạo trộn với bột nếp. Tùy vào thời tiết mà người nghệ nhân sẽ gia giảm lượng nếp để bột dẻo hơn, tránh bị khô. Sau khâu trộn bột, người nghệ nhân sẽ đem bột đi nấu chín, rồi để nguội và nhào nhanh tay. Để có được những màu sắc bắt mắt, người làm sẽ chia bột thành nhiều nắm riêng, mỗi nắm lại được trộn với một màu khác nhau. Nguyên liệu làm nên bột màu truyền thống cũng có nguồn gốc tự nhiên như, màu đỏ của gấc, màu vàng của nghệ, màu xanh của lá chàm, … Ngày nay, những loại màu thực phẩm công nghiệp sẽ được dùng vì tính tiện lợi của nó.

Tò he được làm hoàn toàn bởi bàn tay thủ công, mộc mạc của những người thợ lành nghề. Để làm nên một chiếc tò he đẹp, đòi hỏi người nghệ nhân phải có óc sáng tạo phong phú. Trước khi bắt tay vào nặn, người làm cần phải hình dung được hình ảnh của vật mình muốn mô phỏng và cách chọn màu sao cho đẹp mắt. Có lẽ chính điều này đã làm nên nét đặc sắc riêng của mỗi con tò he vì tuy chung một chủ đề, hình ảnh, nhưng qua bàn tay của người nặn, không hề có con nào giống y con nào. Việc tận mắt thấy những người nghệ nhân với đôi bàn tay thoăn thoắt nhào bột, nặn bột, gắn gắn, ghép ghép để rồi chứng kiến một miếng bột vô tri trở thành một sinh vật sinh động quả thực là vô cùng thú vị, không chỉ đối với những em nhỏ, mà còn cả với nhiều người lớn và đặc biệt là khách du lịch. Người ta trầm trồ trước vẻ đẹp mộc mạc nhưng không kém phần cầu kì và tinh xảo của những con tò he, bởi những món đồ ấy được tạo nên từ những bộ dụng cụ hết sức đơn giản, bao gồm một con dao nhỏ, vài cái que tre và một chút sáp ong. Những người thợ nặn tò he có thể xuất hiện ở bất cứ đâu, từ nông thôn tới thành thị Việt Nam, đem lại những món đồ thủ công tinh xảo đến mọi người.

Hiện nay, nổi tiếng về nghệ thuật tạo hình tò he chính là làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, Hà Tây. Tại đây, du khách có thể bắt gặp hình ảnh những nghệ nhân đang tỉ mẩn, thổi hồn vào món đồ chơi truyền thống này. Ngoài ra, khi đến chợ đêm Đồng Xuân tại Hà Nội, ta cũng có thể tìm ngay một chiếc tò he với giá rất phải chăng, khoảng từ 15 000VNĐ đến 20 000VNĐ, tùy theo độ tinh xảo của sản phẩm. Tò he ngày nay đa dạng kiểu dáng hơn rất nhiều. Không chỉ là những con vật nhà nông, những nhân vật trong truyện cổ tích Việt Nam nữa, mà giờ đây mang cả dáng dấp của những nhân vật hoạt hình, điện ảnh của nước ngoài. Chúng còn được gắn lên bút chì, bút bi để trẻ con vừa chơi vừa học.

Mặc dù thời gian sử dụng không được lâu do nặn từ bột gạo, nhưng tò he vẫn luôn là món đồ chơi dân gian độc đáo, thân thuộc. Đó không chỉ là sự kết tinh từ đôi bàn tay khéo léo của người thợ, hội tụ của trí tuệ và sự sáng tạo của cha ông ta xưa, mà còn mang theo cái hồn cốt của làng quê Việt Nam.

This content is also available in: English

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page – https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin’s website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan

This content is also available in: English