Lễ Katê Của Người Chăm Ở Ninh Thuận Có Gì Thú Vị? 

Katê là lễ hội truyền thống lớn nhất và đặc sắc nhất của cộng đồng người Chăm.

Katê là một trong những lễ hội lớn nhất trong năm đối với dân tộc Chăm. Hằng năm, cứ đến mùa lễ hội Katê diễn ra, người Chăm dẫu có đang nơi đâu cũng sẽ sớm trở về Ninh Thuận tề tựu với gia đình và cùng tham dự lễ. Ninh Thuận vốn là mảnh đất tập trung nhiều người Chăm sinh sống nhất hiện nay. Vì thế, lễ Katê được tổ chức long trọng nhất và thu hút đông đảo người tham dự nhất không đâu khác chính là Ninh Thuận. 

Bạn có tò mò muốn biết lễ hội Katê của người Chăm diễn ra như thế nào và có gì thú vị? Theo chân Culture khám phá một nét văn hóa truyền thống độc đáo của người dân tộc Chăm tại Ninh Thuận nhé!

Katê là lễ hội gì?

Lễ hội Katê được tổ chức trong 3 ngày (từ ngày 1/7 theo lịch của người Chăm) để tạ ơn ba vị thần lớn trong tín ngưỡng của họ, đó là Po Klaung Garai, Po Romé và Nữ thần Po Nagar đã có công phù hộ cho dân tộc Chăm, đem lại sự an bình và thịnh vượng cho họ. Nhân dịp này, người ta cũng không quên tưởng nhớ đến những vị thần khác.

Nếu tính theo lịch người Kinh thì lễ hội thường rơi vào cuối tháng 9 – đầu tháng 10.  Tại Ninh Thuận, lễ Katê sẽ được tổ chức tại đền Po Nagar (làng Hữu Đức) và tháp Po Rome (làng Hậu Sanh). Cả hai địa điểm đều thuộc xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, Ninh Thuận – nơi còn giữ được khá nhiều nét truyền thống của văn hóa người Chăm.

Đây là dịp người Chăm phô bày nhiều giá trị đặc sắc của dân tộc mình qua nghệ thuật hát múa và ca cổ truyền. Katê được xem là lễ hội đặc sắc nhất, lớn nhất trong hàng chục lễ hội trong năm của cộng đồng người Chăm, thu hút tất cả mọi thành viên trong thôn làng ở mọi tầng lớp, lứa tuổi.

Lễ hội Katê ra đời từ thời điểm nào? Câu hỏi này đến nay vẫn chưa có lời giải đáp chính xác nhất. Tuy nhiên, phần đông các nhà nghiên cứu lịch sử đều cho rằng Katê có sự ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ nên xem lễ hội này là sản phẩm của vương quốc Champa thời Ấn hóa, tức vào trước thế kỷ XV. 

Tuy Katê là lễ hội lớn trong năm của người Chăm nhưng hoàn toàn không phải là Tết của người Chăm như nhiều người hiện nay lầm tưởng. Thực tế là Tết của người Chăm, diễn ra vào ngày đầu tiên của tháng đầu tiên (theo lịch Chăm), tức rơi vào khoảng tháng 4 tính theo lịch người Kinh. Tết của người Chăm mang tên lễ Rija Nưgar hay lễ hội cầu mưa, ngụ ý tống khứ những điều xui xẻo để đón nhận những điều tốt lành vào đầu năm mới, đón nước cầu mưa để chuẩn bị vào vụ canh tác mới.

Lễ Katê có những hoạt động gì?

Lễ hội Katê bao gồm các hoạt động: lễ rước y trang (trang phục truyền thống của các vị thần trong tín ngưỡng của người Chăm), lễ mở cửa tháp, lễ tắm tượng thần, lễ mặc y phục cho tượng thần và sau cùng là lễ tại làng và gia đình. 

Lễ hội tại đền tháp do Ban tế lễ là các chức sắc gồm: thầy cả sư (Pô Dhia) làm chủ buổi lễ, thầy kéo đàn Kanhi – hay còn gọi là thầy cò ke (Ôn Kadhar), bà đồng (Muk Payâu) dâng lễ và ông từ (Camưney) trông coi tháp. Lễ vật dâng cúng lễ sẽ gồm có: một con dê, ba con gà, năm mâm cơm cúng có thịt dê, một mâm cơm với muối vừng, ba ổ bánh gạo và hoa quả.

Ngày đầu tiên: Lễ rước y trang

Theo truyền thuyết, cư dân vương quốc Champa cổ vốn bao gồm nhiều sắc tộc như Chăm, Êđê, Raglai, Churu. Trong đó, người Chăm được xem là “chị cả” và người Raglai là “em út”. Xã hội của vương quốc Champa vốn theo chế độ mẫu hệ. Do đó, em gái út là người nắm quyền thừa kế, cất giữ đồ gia bảo của tổ tiên. Cũng vì lẽ đó mà y trang của các vị thần và vua đều do người Raglai cất giữ. Vào ngày trước của lễ chính Katê, người Chăm phải làm lễ đón rước người Raglai chuyển y trang về các đền tháp Chăm. 

Do vậy, ngày đầu tiên của lễ chính được gọi là lễ rước y trang: ngày người Raglai rước y phục của các vị thần trở về đền Po Nagar. Buổi lễ rước và lễ đón y phục của người Chăm diễn ra rất trang trọng và đặc biệt là không bao giờ thiếu vắng hoạt động văn nghệ truyền thống Chăm đặc sắc.

Trong ngày này, người Chăm sẽ chuẩn bị một sân khấu rộng lớn, có dàn nhạc lễ Chăm và đội múa để tấu lên những khúc nhạc rộn rã mừng y phục của các vị thần trở về làng. Trong đó, 3 loại nhạc cụ chủ đạo tạo nên “linh hồn” của những lễ hội Chăm sẽ không bao giờ thiếu vắng chính là kèn Saranai, trống Paranưng và Ghinăng. Theo quan niệm của người Chăm, những nhạc cụ này tượng trưng cho con người, trời và đất một cách vẹn toàn. Chúng hòa quyện vào nhau tạo nên một bản thể hoàn chỉnh, tròn đầy. 

Ngày thứ hai: Lễ tại đền tháp (mở cửa tháp, tắm rửa và khoác y phục cho các tượng thần)

Ngày thứ hai có thể xem là ngày đặc sắc nhất của lễ hội. Từ sáng sớm (tầm 6 – 7 giờ), người Chăm đã lục tục dậy và chuẩn bị bắt  đầu buổi lễ rước y trang từ đền Po Nagar đến tháp Po Rome để thực hiện các nghi lễ khác. Đoàn rước gồm các vị chức sắc tôn giáo trong bộ lễ phục trang trọng sẽ đứng ở đầu hàng. Sau đó đến cổ kiệu chứa y trang do 4 người đàn ông trong trang phục lễ hội truyền thống khiêng rước. Phía sau cỗ kiệu là các cô, các chị đội theo các chiết atâu (chiếc giỏ tre đựng đồ lễ của người Chăm), sau nữa là dàn nhạc vừa đi vừa tấu trên suốt chặng đường. Đi sau dàn nhạc là các nhóm múa lễ. Mấy thiếu niên vác các lá phướn đi hai bên ngay sau cỗ kiệu. Sau cùng là một số người dân, du khách đi theo đám rước.

Một số người Chăm hoặc người dân các vùng lân cận có thể không tham gia đi cùng đoàn, nên họ sẽ đến thẳng khu vực tháp Po Rome và bày lễ vật từ sáng sớm (bao gồm trái cây, cơm, gà, sau này còn có thêm cả bia, rượu). Họ sẽ trải chiếu và bày mâm lễ ở mọi khoảng đất trống xung quanh chân tháp.

Sau khi đoàn rước đến chân tháp Po Rome, họ sẽ bắt đầu nhảy múa xung quanh tháp để mở cửa tháp. Họ tiến vào bên trong tháp và bắt đầu thực hiện nghi lễ tắm rửa và khoác y phục cho các tượng thần. Nghi lễ này sẽ do các vị chức sắc tôn giáo chủ trì, những người còn lại sẽ khấn vái, cầu mong những điều tốt đẹp.

Ngày thứ ba: Lễ tại làng và gia đình

Ngày thứ ba là phần lễ hội diễn ra ở các làng, các gia đình. Mọi thành viên trong gia đình sẽ quây quần bên nhau, cùng cầu tại gia với mong ước tổ tiên, thần linh phù hộ để con cháu làm ăn phát đạt, gặp nhiều may mắn.

Tạm kết

Lễ hội Katê là nơi hội tụ những tinh hoa văn hoá, sinh hoạt, tập tục, tín ngưỡng, kỹ thuật, mỹ thuật, tập quán. Tất cả đều được thể hiện thông qua các đồ cúng tế, y phục, nhạc cụ, những bản thánh ca, những vần thơ ca ngợi sự hưng thịnh, sản vật trăm hoa, trăm quả, trăm nghề,… của lễ hội. Có thể nói, lễ hội Katê chính là dịp để bản sắc văn hóa Chăm lên ngôi; là giây phút thiêng liêng của người trần thế đánh thức các tháp Chăm cổ kính yên ngủ dưới lớp bụi thời gian bừng dậy, từ đó góp phần làm phong phú thêm văn hoá đa sắc – đa màu của các dân tộc Việt Nam.

Với tất cả những gì bạn đã được biết về lễ hội Katê của người Chăm, Culture hy vọng đây cũng sẽ là một trải nghiệm tuyệt vời cho bạn khi có dịp đến du lịch tại mảnh đất Ninh Thuận.

This post is also available in: English

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page - https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin's website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan