Đi Tìm Nữ Hoàng Vải Lụa Việt, Lụa Lãnh Mỹ A

Niềm tự hào của xứ lụa Tân Châu được kết tinh từ những sản vật tinh tuý nhất của thiên nhiên.

Ngược dòng thời gian về những năm 50 của thế kỷ trước, khắp Nam Kỳ lục tỉnh, không ai là không biết đến Lãnh Mỹ A – loại vải trứ danh của xứ lụa Tân Châu, An Giang.

“Bên nàng mặc Lãnh Mỹ A
Đưa đò sang chợ tưởng xa hóa gần”

Câu ca ấy không ít lần được các chàng trai, cô gái ngân nga trên những chuyến đò. Có lẽ trên những lần lênh đênh sông nước ấy, con đò không chỉ có cô gái chàng trai, có Lãnh Mỹ A, mà còn có cả niềm tự hào với loại vải lụa quê hương. Không tự hào sao được khi Lãnh Mỹ A vốn nức tiếng gần xa là thứ lụa đen tuyền óng ả, là “báu vật” mà bất cứ cô gái nào cũng muốn có được.

Giải mã sức hút của lụa Lãnh Mỹ A

Chẳng phải ngẫu nhiên mà người ta lại ưu ái gọi lụa Tân Châu là “nữ hoàng” của các dòng lụa Việt, là niềm ao ước của biết bao thiếu nữ, phụ nữ ngày xưa. Cũng không phải đơn giản mà ngày nay những tấm lụa này được chọn làm chất liệu dùng trong nhiều bộ sưu tập thời trang nổi tiếng của các nhà thiết kế trong và ngoài nước. Một thước vải Lãnh Mỹ A truyền thống phải hội tụ đầy đủ ba yếu tố: phải được dệt bằng phương pháp satin 8 trên khung gỗ, phải là tơ tằm 100% và phải được nhuộm từ trái mặc nưa.

Khác với những phương pháp dệt thông thường, phương pháp dệt satin 8 là phương pháp dệt khó nhất trong các cách dệt tơ tằm. Nếu dệt công nghiệp satin 5, một người thợ có thể đứng 5-6 khuôn dệt thì với phương pháp này, mỗi người thợ chỉ đứng dệt được một khuôn. Tơ để dệt cũng phải là loại tơ thượng hạng, là tơ tằm 100%, tơ xấu sẽ dễ bị đứt đoạn, không mềm mịn được. Chất nhuộm cũng phải được chắt từ nhựa trái mặc nưa, nhuộm trên dưới 100 lần, và phải tốn từ 80-100kg cho mỗi cây lụa (dài 20m – khổ 90m).

Để làm ra Lãnh Mỹ A, người thợ phải trải qua 6 công đoạn: quay tơ, mắc cửi, kế (hay gọi là go, nối mối), suốt, dệt và nhuộm.

Trái mặc nưa xanh

Trong đó, công đoạn phức tạp nhất làm nên nét đặc trưng của lụa Lãnh Mỹ A là công đoạn nhuộm. Lụa dệt xong được mang đi luộc để ra hết chất keo, sau đó mang đi nhuộm. Trái mặc nưa xanh sau khi mua về được cho vào máy nghiền cho ra mủ, rây kỹ rồi hoài với nước, và đánh cho thật kỹ để cho ra một thứ mủ đặc quánh màu đen vàng, mùi ngai ngái đặc trưng.

Nhuộm phải ít nhất 6 “da”, mỗi lần đập vải được tính là một da. Ba da đầu tiên là để chất lượng vải tốt hơn. Ở mỗi da,vải sẽ được nhuộm rồi phơi, xả khoảng 30 lần trong gần 10 ngày. Nếu thời tiết ổn định, giai đoạn đầu này sẽ mất khoảng 1 tháng. Ba nước da cuối làm cho vải đẹp hơn. Riêng da thứ sáu, miếng vải được đập kỹ, giặt bằng nước sông, phơi khô sau đó ủi lại.

Đặc biệt trước khi đập, người thợ thường dùng bó chổi xuể nhúng nước, vảy lên cuốn vải cho vải ẩm. Thợ nhuộm giỏi nghề phải biết coi chừng nhịp nước. Nước ít thì sau khi đập, vải không ăn mặc nưa trong khi nước nhiều thì sẽ tốn kém. Nếu điều kiện thuận lợi, một tấm lụa thành phẩm sẽ mất khoảng gần 2 tháng. Những nếu gặp mưa, lụa phơi mãi không khô thì phải mất tới 3, 4 tháng trời.

Vì được làm hoàn toàn thủ công với chất liệu tự nhiên, lụa Lãnh Mỹ A có được màu đen tuyền huyền bí và trơn láng. Không chỉ vậy, loại lụa này cũng nổi tiếng là mặc mùa hè thì mát rượi, mùa đông thì ấm áp dù chỉ khoác một lớp mỏng, đặc biệt càng mặc càng đẹp, càng giặt càng đen bóng óng ả. Tôi thấy thật khâm phục ai đó khi đã so sánh loại vải này với làn da của một cô gái tuổi trăng tròn: mát rượi và thoảng hương thơm. Nhưng theo tôi nghĩ, cô gái Lãnh Mỹ A phải là một nàng tiểu thơ đài các, một cành vàng lá ngọc mang tâm hồn mộc mạc, thuần khiết.

Chân dung người nghệ nhân một lòng giữ nghề

Người thợ đang phơi lụa

Ngày trước, khi vải lụa còn đương lên ngôi, khắp vùng Tân Châu đâu đâu cũng thấy những dải dâu xanh ngắt, những cánh đồng phơi lụa bạt ngàn. Nhưng từ ngày lụa mất dần vị thế, chẳng mấy ai còn tha thiết với nghề, rồi mai một dần đến nay chỉ còn duy nhất một hộ còn trụ lại – đó là gia đình ông Tám Lăng.

Ông Tám Lăng

Nếu không phải vì trót thương vải lụa, vì nặng lòng với nghề truyền thống thì ông Tám Lăng cũng chẳng thể “theo đuổi” Lãnh Mỹ A đến ngày nay. Chính ông Tám cũng nhiều lần tâm sự “…Nhưng mà, thương quá, bỏ không đành. Kinh tế thì lắm lúc trầm bổng. Lúc khó khăn, tôi cũng như nhiều hộ khác, phải tạm dừng nhưng rồi cũng quay lại vì trót thương nó rồi”.

Nhọc nhằn vất vả là thế, nhưng nhìn những thước vải do chính tay mình làm ra được mang đi trình diễn khắp thế giới, ông Tám ắt hẳn phải tự hào biết mấy. Để rồi khi đã ở cuối triền dốc bên kia cuộc đời, ông vẫn đau đáu một nỗi niềm: Liệu sau ông, còn ai tha thiết với lụa Lãnh Mỹ A nữa hay không?

Để gìn giữ lụa Lãnh Mỹ A đến ngày nay, người dân Tân Châu đã phải trải qua những thử thách khắc nghiệt của thời gian, biến động của thị trường với một lòng tâm huyết với nghề, tình yêu tha thiết những thước vải quê hương.

Có người nói thời hoàng kim của Lãnh Mỹ A đã đi qua, nhường chỗ cho vải coton, vải nilong vừa rẻ vừa bền. Có lẽ ở một khía cạnh nào đó, họ đã đúng. Bởi lẽ thuở ấy dân mình còn nghèo quá, mấy ai mà với nổi thứ vải xa xỉ ấy. Ngay cả những nhà giàu khá giả cũng chỉ dám may vài bộ áo dài, áo bà ba rồi cất kỹ trong rương trong tủ để dành mặc trong những dịp trọng đại. Lãnh Mỹ A quý là vậy, nhưng liệu nó có phải chỉ là món đồ “vang bóng một thời” ? Thực tế đã chứng mình rằng, Lãnh Mỹ A vẫn sáng, thậm chí sau bao thăng trầm, thứ vải của đất Tân Châu này vẫn sống, vẫn vươn cao và rạng ngời hơn cả thời kì hoàng kim trong quá khứ.

This content is also available in: English

Discover

Bài Liên Quan

Mua Sắm Tiện Lợi Với Xe Đẩy Hàng Thông Minh

Nếu bạn mệt mỏi khi phải đứng xếp hàng quá lâu để thanh toán hàng hóa của mình mỗi khi đi...

Buffet chay tại Sài Gòn

Sài Gòn được mệnh danh là “thiên đường ẩm thực” với đầy đủ nền văn hoá ẩm thực của các quốc...

Tổng hợp tin tức gây sốt trên mạng xã hội từ 18/04 – 24/04

Công viên High Park tạm đóng cửa trong mùa hoa anh đào. Tổ chức buổi thưởng hoa...

Thủ Tướng Trudeau Có “Những Câu Hỏi Nghiêm Túc” Sau Khi Xem Video Về Vụ Bắt Giữ Tù Trưởng Adam

Cái chết của George Floyd, người đàn ông da đen dưới tay một sĩ quan cảnh sát người da trắng, đã tạo...

Bóng Bổng!

Bàn chân tôi đặt chắc chắn trên vùng phát bóng, tôi nhìn xuống quả cầu nhỏ màu trắng đang đặt ngay...

Củ Hủ Khóm – Đặc Sản Miền Tây Ít Người Biết

Ẩm thực miền Tây nổi tiếng với những món ăn dân dã từ thiên nhiên như bông điên điển, củ hủ...

Fighting the COVID-19 pandemic could herald a rise in superbugs

OTTAWA — Copious use of hand sanitizer and disinfectant is crucial in the fight against COVID-19, but it could be setting Canada...

This content is also available in: English