Chiếu Cói Nga Sơn – Niềm Kiêu Hãnh Của Con Người Thanh Hóa

Chiếu cói Nga Sơn đã lưu truyền qua bao đời, vang danh khắp xứ và trở thành một niềm kiêu hãnh của con người mảnh đất Thanh Hóa.

Thuở bé thơ, những buổi trưa hè nóng bức, đám trẻ chúng tôi vẫn thường nũng nịu nằm xếp thẳng hàng trên chiếu chiếu cói thân quen, rồi nằm lăn quay cho bà vừa quạt vừa hát ru đưa vào giấc ngủ say nồng. Rồi từng ngày, từng tháng, chiếc chiếu cói theo chúng tôi lớn khôn và dệt nên những giấc mơ màu hồng tươi đẹp. Trong lòng những người con xa đất mẹ, chiếc chiếu năm ấy chính là mảng ký ức đẹp gợi nhớ về một thời tuổi thơ yên bình vô lo vô nghĩ.

Đôi nét về làng chiếu cói Nga Sơn

Daily Travel Vietnam

Nga Sơn vốn là một huyện của Thanh Hóa, nằm cách trung tâm khoảng 40km và cũng là điểm cực Đông của xứ này. Ở dải đất phù sa miền duyên hải này có một điều đặc biệt là ngoài sú vẹt thì chỉ trồng được một loài cây duy nhất chính là cói. Loài cây hoang dại dằng dịt bám vào đất và kết thành khối, nổi chìm loi thoi trong gió sóng với thân xanh mỡ, tròn thon từ gốc, nửa trên đến ngọn vuốt thành ba cạnh và búp hoa chụm lại xanh tươi. Dọc suốt từ cửa sông Càn đến cửa Lạch Sung, mênh mông một màu bát ngát.

Cói Nga Sơn nổi tiếng với sợi nhỏ, óng mượt, mềm mại và có độ dai nhất định. Với những đặc tính mà ít có nơi nào trồng được loại cói như vùng này, người Nga Sơn đã tận dụng để dệt nên những tầm chiếu vừa đẹp vừa bền với nhiều chủng loại như chiếu đậu, chiếu hoa, chiếu lõi,… Rồi cứ thế, chiếu cói Nga Sơn dần trở thành một nét đặc trưng của Thanh Hóa lưu truyền qua bao đời, bao thế hệ trên khắp mọi miền đất nước Việt Nam.

Ngược dòng lịch sử trở về thuở sơ khai làng chiếu

Từ đời vua Gia Long (1802 – 1820), triều đình khai phá đã khai phá đất đai, lập nên Nga Sơn. Thế nhưng, thời điểm đó, nghề chính ở vùng đất này vẫn là trồng lúa và đánh cá. Căn cứ nội dung một số bài ca, vè dân gian lưu hành, khoảng cuối đời vua Duy Tân (1907 – 1915), cây cói từ đất Kim Sơn (Ninh Bình) mới được con người chuyển đến nơi đây. Rồi chẳng bao lâu sau, những cánh đồng cói rộng lớn đã trải dài khắp nơi tại Nga Sơn. Nghề trồng cói đem lại lợi nhuận hơn nghề trồng lúa nhưng tốn nhiều sức lao động hơn. Vì vậy, chỉ người giàu mới đủ khả năng khai thác đất cói nên vùng Nga Sơn bỗng chốc trở nên giàu có, cuốn hút mạnh mẽ đối với cả dân nghèo miền ngoài.

Theo lời kể của những người có thâm niên trong nghề dệt chiếu, chiếu cói Nga Sơn đã được vua chúa Thăng Long biết đến và trở thành một trong những vật phẩm quý giá tiến cống triều đình. Trong các cung vua, phủ chúa hay các bậc danh gia vọng tộc, nếu có chiếu Nga Sơn thì càng chứng tỏ sự giàu sang của bậc trưởng giả kinh thành.

Quy trình trồng cói, dệt chiếu

Photo by Lương Nguyễn Anh Trung via VnExpress

Từ rất lâu rồi, cây cói trở thành người bạn thân thiết của xứ Thanh Hóa khi giúp người dân nơi đây kiếm cái ăn, cái mặc từ nghề trồng cói, dệt chiếu.

Cây cói được trồng bằng mầm, người ta thường gọi là mống cói. Đất được làm nhuyễn, sạch cỏ. Mưa xuống, mống cói sẽ được cắm xuống đất ướt vì giúp kích thích bén rễ, đâm chồi lớn nhanh. Chỉ sau dăm sáu tháng, cây cói đã vượt ngang tầm tay người. Từng lứa mầm vẫn tiếp tục đâm chồi, vươn lên. Sau vài vụ, cây cói đã đứng chân kín khít mặt ruộng, tựa như tấm thảm xanh mỡ trải dài ngút ngàn hàng chục cây số qua nhiều xã huyện. Vào mùa thu hoạch, người dân dùng liềm cói (một loại liềm lưỡi dài cực sắc, cổ cong, cán chắc) để cắt cói sát mặt ruộng. Giữ, đon, xén gánh, toàn những việc nặng nhọc.

Sau khi thu hoạch, cây cói được chẻ đôi sao cho đều, thẳng tắp rồi mang ra sân phơi. Cồn cát và nắng nóng là sân phơi tốt nhất. Có lẽ cũng bởi thế mà người dân vùng cói truyền tai nhau câu thành ngữ “Bán nắng lấy tiền” để chỉ mùa vụ thuận lợi – điều ước ao của người làm cói. Sau dăm ba nắng, sợi cói khô hẳn, khép vỏ tròn, ngả màu trắng ngà óng ả. Những đụn cói hàng chục tấn được mang đi ủ kỹ lưỡng. Mặc cho mưa gió hay bão bùng, những đụn cói này vẫn có thể được cất giữ cả năm, chờ đến tay thợ dệt chiếu.

Công đoạn chọn sợi cói và nhuộm màu cũng yêu cầu phải thật cẩn thận và tỉ mỉ, bởi màu sắc đậm nhạt và hoa văn sản phẩm quyết định ít nhiều đến độ phai màu theo thời gian của chiếu. Để dệt được một chiếc chiếu cần có hai người: một người dệt chiếu, người còn lại đưa cói vào khung dệt. Từng động tác phải được kết hợp hài hòa giữa hai người. Tùy từng họa tiết mà người dệt chiếu điều khiển cách đan để hoa văn và hình dáng khớp với nhau. Một người thợ giỏi là thợ dệt nhanh (mỗi ngày có thể dệt được hai đôi chiếu khổ rộng) và đều tay sao cho lá chiếu dày, mặt chiếu mịn. Lá dệt xong sẽ được xén biên, cắt khỏi dàn đay và đem phơi khô. Do trước khi dệt, cây cói được nhúng nước cho mềm nên lá chiếu mới rất dễ bị ẩm mốc nếu chưa được phơi kỹ.

Photo by Lương Nguyễn Anh Trung via VnExpress

Chiếu cói Nga Sơn dệt tiếng thơm ngàn đời

Không phải đến tận bây giờ, cây cói mới trở thành thế mạnh kinh tế của vùng đất Nga Sơn. Ngay từ những năm 1965, những chiếc chiếu hoa, chiếu đậu, chiếu lõi cùng các mặt hàng từ cói đã xuôi ngược khắp mọi nẻo đường của Thanh Hóa và lan rộng nhiều tỉnh thành trên đất nước Việt Nam. Có thể nói, chiếu cói Nga Sơn là niềm kiêu hãnh của con người nơi đây khi làng nghề này đã trải qua hơn trăm năm tồn tại cùng với bao thăng trầm lịch sử. Giờ đây, Nga Sơn không đơn thuần chỉ dệt chiếu cói mà còn có rất nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ với những đường nét họa tiết, hoa văn khác nhau được đôi bàn tay tài hoa và khối óc sáng tạo của nghệ nhân nơi đây làm nên như thảm lót sàn, chiếu xe đan, làn, dép đi trong nhà, đồ dùng trang trí,… Các mặt hàng của Nga Sơn đã ngược xuôi khắp đất nước, vượt đại dương xa xôi và cập bến ở nhiều quốc gia trên thế giới, phải kể đến nhất là Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Ngason.vn

Nếu đã lỡ có duyên ghé mảnh đất duyên hải miền Trung, hãy thử một lần đến xứ Thanh Hóa. Trước khi theo những chuyến tàu đi chu du đây đó thì nên làm một chuyến thăm chợ làng nghề Nga Sơn để ngắm chiếu. Trên trời, dưới chiếu, ngập trong sắc màu của đất Việt. Màu chiếu vàng mơ, xanh biếc ánh lên sắc đỏ rực của những chiếc chiếu hoa, chiếu cưới, chiếu lễ hội sân đình,… Ấy chính là vẻ đẹp riêng, đặc sắc Nga Sơn.

Như vậy, chiếu cói Nga Sơn đã dệt nên tiếng thơm ngàn đời cho mảnh đất duyên hải miền Trung này. Hy vọng rằng, làng nghề này sẽ tiếp tục giữ gìn và phát triển để thương hiệu chiếu cói Nga Sơn mãi là niềm tự hào của người dân Việt Nam.

Discover

Bài Liên Quan

Hỗ Trợ Trẻ Em Ở Những Cộng Đồng Khó Khăn Trên Thế Giới

Hiệp hội Bảo trợ Trẻ em Christina Noble (CNCF) là một trong những tổ chức phi lợi nhuận quốc tế hoạt...

Chiếu Cói Nga Sơn – Niềm Kiêu Hãnh Của Con Người Thanh Hóa

Thuở bé thơ, những buổi trưa hè nóng bức, đám trẻ chúng tôi vẫn thường nũng nịu nằm xếp thẳng hàng...

Trò Chuyện Cùng CEO Của Thương Hiệu Bio Sculpture Canada – Erica Nieuwenhuis

Làm móng là một công việc vô cùng khó khăn vì không chỉ đòi hỏi sự kiên nhẫn, sự khéo léo,...

Những Món Đặc Sản Địa Phương Ngon Nức Tiếng Của Việt Nam

Bánh xèo Đã nhắc đến đặc sản miền Tây thì không thể thiếu món bánh...

Thưởng Thức Hương Vị Núi Rừng Bên Trong Ống Cơm Lam

Việt Nam có đa dạng các dân tộc anh em, mà mỗi dân tộc lại có vô vàn những món ăn...

Bỏ Túi Ngay Những Địa Điểm Thú Vị Khi Du Lịch Tại Quận Phú Nhuận

Từ xa xưa, quận Phú Nhuận đã được xem là cửa ngõ quan trọng của thành phố vì là nơi tập...

Nike tung bộ sưu tập mới cho Tết Canh Tý 2020

Với chủ đề con chuột – con vật đứng đầu trong 12 con giáp, các hãng đồ thể thao bắt đầu...