Chân Dung Người Thầy

“Tôn sư trọng đạo” là một nét đẹp văn hóa truyền thống của Việt Nam. Đó không chỉ là sự tôn kính người thầy mà còn thể hiện đạo lý làm người. Thái độ “tôn sư” của dân tộc ta bắt nguồn từ tinh thần hiếu học của người Việt và đạo lý “uống nước nhớ nguồn.” Người thầy không chỉ truyền thụ kiến thức mà còn dạy học trò đạo làm người. Theo thời gian, vai trò và chân dung của người thầy dần thay đổi, tuy nhiên vẫn là sợi chỉ kết nối giữa sách vở với các thế hệ trẻ.

Hình ảnh người thầy trong văn hóa Việt ngày xưa

Bao đời nay, trong tâm thức người Việt Nam, người thầy giữ vị trí số một trong nhà trường. Trong xã hội xưa, thầy giáo được coi là biểu tượng thiêng liêng cho sự học, là “khuôn vàng thước ngọc” của đạo đức, nhân cách để học trò học, noi theo thầy mà trở thành người có đức, có nhân, có tài để đứng ra giúp nước. Trong ba vị trí đặc biệt quan trọng của xã hội xưa “Quân – Sư – Phụ”, người thầy chỉ đứng sau vua, người được xã hội, nhân dân đặc biệt coi trọng và tôn vinh, là người mà nhân dân gửi gắm niềm tin để giúp con em họ học hành mà thành tài. Có nhiều câu tục ngữ, ca dao xưa mang ý nghĩa răn dạy con người về vai trò của người thầy: “Không thầy đố mày làm nên”, “Cơm cha, áo mẹ, chữ thầy”, “Trọng thầy mới được làm thầy”…

Temple of Literature – Vietnam’s first University. / Credit Nguyen Quang Ngoc Tonkin Shutterstock.com
Temple of Literature – Vietnam’s first University. / Credit Nguyen Quang Ngoc Tonkin Shutterstock.com

Chính bởi nghề giáo được tôn sùng như vậy từ ngày xưa, nên người thầy có một quyền uy rất lớn trong nhà trường và luôn là tấm gương, là thần tượng của học trò. Thầy được coi là biểu tượng của sự “cái gì cũng biết.” Học trò xưa rất khiêm nhường trong ứng xử, tôn kính và có trách nhiệm với người thầy của mình.

Ngày xưa, học trò dù làm đến bậc tể tướng, mỗi khi đến thăm sức khỏe thầy vẫn phải khép nép chắp tay đứng hầu dưới bậc thềm, hết lòng tôn kính. Trò thường xuyên thăm hỏi lúc thầy còn sống, về thăm và tạ ơn thầy khi đỗ đạt làm quan, chịu tang và tổ chức tang lễ khi thầy qua đời. Nếu thầy không có người thờ cúng thì nhiều học trò cùng góp tiền xây dựng nhà thờ, cùng mua một thửa ruộng gọi là ruộng môn sinh. Khi thầy Chu Văn An – người được biết đến như “Vạn thế sư biểu” (người thầy chuẩn mực của muôn đời), treo ấn từ quan về ẩn cư ở Phượng Sơn, nhiều học trò vẫn thường xuyên đến thăm thầy, có người làm đến chức Hành Khiển (chỉ sau Tể tướng đời nhà Trần) như Phạm Sư Mạnh, Lê Quát mỗi lần đến thăm thầy, vẫn khép nép. Khi thầy cho vào, họ mới dám vào và khi được nói chuyện với thầy thì vô cùng vui mừng.

Chu Van An statue in Temple of Literature. / Editorial credit thi Shutterstock.com
Chu Van An statue in Temple of Literature. / Editorial credit thi Shutterstock.com

Lịch sử Việt Nam đã lưu danh nhiều bậc thầy “đức cao vọng trọng”, như Chu Văn An (1292 – 1370), Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585), Ngô Thế Vinh (1803 – 1856), Nguyễn Đức Đạt (1825 – 1887), Nguyễn Văn Siêu (1796 – 1869), Nguyễn Đình Chiểu (1822 – 1888).

Họ không chỉ là những người trực tiếp dạy dỗ, truyền thụ kiến thức, mà còn là những nhà thơ, nhà văn, nhà giáo dục, nhà khoa học, nhà văn hóa nổi tiếng trong lịch sử nước nhà.

Hình ảnh người thầy hiện đại là sự giao thoa giữa văn hóa Đông – Tây

Giáo dục là một phần của xã hội, hiện diện trong tất cả mọi quốc gia và mọi giai đoạn phát triển của lịch sử. Người thầy, dù trong văn hóa phương Đông hay phương Tây vẫn giữ một trách nhiệm vô cùng quan trọng. Ở các nước phương Tây, mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh trong các trường học là bình đẳng và thân thiện. Học sinh giao tiếp với giáo viên của mình một cách tự do. Giáo viên tiếp nhận và đánh giá ý kiến của học sinh mà không hề có bất kỳ thái độ mang tính cá nhân nào.

Điều này có sự khác biệt với giáo dục của các quốc gia châu Á mang đặc trưng của một hệ thống có tính thứ bậc. Chính điều này ảnh hưởng đến sự giao tiếp giữa giáo viên và học sinh vì nó đòi hỏi sự nghiêm túc, kính trọng, nên sự cởi mở là khá hạn chế.

Trong thời đại ngày nay, xã hội phát triển và đổi thay từng ngày. Quan niệm về sự học và mối quan hệ giữa thầy và trò ở Việt Nam cũng khác trước nhưng vẫn giữ những giá trị nhân văn từ truyền thống. Những phương thức giáo dục mới được tiếp cận từ các nước phương Tây như “Thầy thiết kế – trò thi công”, “Dạy học hợp tác” (giữa thầy và trò), “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”… ngày càng phát triển. Không những được tự do tranh luận, trò còn có thể trao đổi, tranh luận thầy. Mối quan hệ thầy và trò ngày nay có sự bình đẳng hơn, gần gũi hơn.

Những xu hướng đổi mới giáo dục “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm” đã đặt học trò lên vị trí chủ thể của giáo dục. Người thầy giờ đây chỉ là người hướng dẫn, gợi mở, dẫn dắt học sinh trên con đường khai phá tri thức. Mối quan hệ thầy và trò trở thành mối quan hệ song hành, không còn sự quyền uy, áp đặt như trước.

Dù có thay đổi trong phương thức giáo dục, thì mối quan hệ giữa thầy – trò vẫn luôn được đề cao tại Việt Nam. Người thầy mãi có một vị trí đặc biệt quan trọng trong xã hội, bởi dù các phương tiện giảng dạy có hiện đại đến đâu cũng chỉ mang tính hỗ trợ bài giảng, còn vai trò quan trọng vẫn do người truyền lửa ham học cho học trò, khơi lên trong các em những ước mơ, những khát vọng cao đẹp trong tương lai.

Thao Nguyen

This content is also available in: English

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page – https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin’s website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan

This content is also available in: English