Chân dung Giáo Sư Sarah Gilbert – Nhà khoa học đứng sau thành công của vaccine AstraZeneca

Sarah Gilbert là một nữ giáo sư (GS) chuyên ngành vaccine tại Viện Nghiên cứu Jenner thuộc Đại học Oxford (Anh) – một trong những trung tâm nghiên cứu y khoa hàng đầu thế giới. GS Gilbert cùng nhóm nghiên cứu của bà tại Viện Jenner đã sáng lập nên vaccine AstraZeneca – loại vaccine do Đại học Oxford và hãng dược AstraZeneca phối hợp sản xuất. Không giống với các loại vaccine ngừa COVID-19 khác, AstraZeneca là loại vaccine có giá thành rẻ nhất trên thị trường y dược hiện nay, hiện đã được sản xuất mở rộng và cấp phép sử dụng tại hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên khắp thế giới. Thành công của vaccine không chỉ mang đến tia hy vọng cho nhân loại trước sự khủng hoảng của đại dịch trên toàn cầu mà còn cho thấy được sự vĩ đại cùng tấm lòng bác ái của nhà khoa học đứng sau phát minh vĩ đại ấy – GS Sarah Gilbert.

Những bước chân đầu tiên

Sarah Gilbert sinh năm 1962 tại một thị trấn ở Northamptonshire, miền Trung nước Anh. Con đường đến với khoa học vốn không xuất phát từ gia đình khi bố của bà là Giám đốc văn phòng của hãng giày Loake Bros còn mẹ bà là giáo viên tiếng Anh. Cô nữ sinh Sarah năm ấy đã tốt nghiệp Cử nhân ngành Sinh học của Đại học East Anglia, và tiếp tục nhận bằng Tiến sĩ Hóa Sinh chuyên ngành Di truyền học tại Đại học Hull (cả hai trường đều không thuộc nhóm các đại học tinh hoa ở Anh).

Tốt nghiệp Tiến sĩ, bà Gilbert bắt đầu làm việc trong môi trường công nghiệp trước khi quay trở lại môi trường hàn lâm và tham gia vào nhóm nghiên cứu của Adrian Hill – Giáo sư Y khoa tại Viện Nghiên cứu Jenner, Đại học Oxford để bắt đầu những nghiên cứu về vaccine chống sốt rét vào năm 1994. 

Vất vả trên con đường nghiên cứu

Năm 1998, GS Gilbert trở thành mẹ ở tuổi 36 sau khi hạ sinh một ca sinh ba. Sau thời gian nghỉ thai sản của mình, nhà khoa học nữ trẻ tuổi bắt đầu gặp khó khăn trên con đường trở lại với công việc nghiên cứu khi không thể cân bằng giữa công việc và cuộc sống. “Đã có lúc tôi định từ bỏ nghề nghiên cứu khoa học và làm gì đó khác”, GS Gilbert chia sẻ. “Cân bằng giữa cuộc sống và công việc thật chẳng dễ dàng, và có khi là không thể nếu bạn không có được sự hỗ trợ tốt. Tôi có ba đứa con, và tiền gửi ba đứa đi nhà trẻ còn nhiều hơn cả lương một Postdoc (Nghiên cứu sinh hậu Tiến sĩ) như tôi khi đó”.

Nhưng cuối cùng, bà vẫn tiếp tục lựa chọn theo đuổi con đường nghiên cứu nhờ vào người chồng của bà – nhà khoa học Rob Blundell – đã quyết định hy sinh sự nghiệp của mình và lui về phía sau chăm sóc gia đình để bà có thể chuyên tâm quay trở lại con đường nghiên cứu một lần nữa. 

Những đánh đổi được đền đáp

Trở lại Đại học Oxford, GS Gilbert thăng tiến nhanh chóng. Năm 1999, bà được bổ nhiệm làm giảng viên tại Đại học Oxford và tiếp đó là Phó Giáo sư (Reader) vào năm 2004.

Năm 2007, GS Gilbert thuyết phục được Quỹ Wellcome Trust tài trợ cho bà một dự án lớn phát triển vaccine cúm mùa, và chính thức trở thành Quản lý Chương trình Chiến lược về Phát triển Vaccine cho người và thú y của Quỹ Wellcome Trust. Phải đến tận lúc này, bà mới thiết lập được một nhóm nghiên cứu đủ mạnh của riêng mình để theo đuổi những hoài bão mà bà hằng ấp ủ. 

Năm 2010, GS Gilbert được bổ nhiệm làm Giáo sư tại Viện Jenner và giữ chức vụ này cho đến ngày nay.

Nghiên cứu mang tính lịch sử

Trong những ngày đầu năm 2020, khi nhận được dữ liệu đầu tiên về cấu trúc gen của virus đang gây dịch viêm phổi tại Vũ Hán, nhóm nghiên cứu của GS Gilbert đã ngay lập tức nghĩ tới việc tạo ra vaccine. Bà cùng một nữ giáo sư khác ở Oxford, Teresa Lambe và cộng sự trong nhóm làm việc liên tục trong những ngày cuối tuần để thiết kế vaccine.

Tại thời điểm đó, họ chưa có đủ thông tin rằng loại virus mới có thể lây lan nhanh ra sao, nhưng GS Gilbert lại nhìn thấy khả năng phát triển vaccine với tốc độ nhanh chóng và lên kế hoạch thử nghiệm lâm sàng. Tuy nhiên, kinh phí để thử nghiệm lâm sàng là một vấn đề hóc búa được đặt ra ngay lúc này.

Để có thể tiến hành thử nghiệm và sản xuất loại vaccine này, GS Gilbert đã tích cực thuyết phục Chính phủ Anh hỗ trợ kinh phí (20 triệu bảng Anh). Ngoài ra, nhóm nghiên cứu cũng đạt được thỏa thuận với tập đoàn dược phẩm nổi tiếng AstraZeneca để phát triển, sản xuất và phân phối vaccine trên toàn cầu.

GS Gilbert lại tiếp tục hợp tác cùng một nhà khoa học nữ khác, Catherine Green –nữ Phó Giáo sư Sinh học ở Đại học Oxford để sản xuất vaccine. Họ đã âm thầm làm việc và gánh vác trách nhiệm đưa thế giới bình thường trở lại từ đại dịch. Với một sự kỳ vọng rất cao, GS Gilbert cùng nhóm cộng sự nghiên cứu thậm chí chẳng có thời gian nghỉ ngơi hay phân tâm. Thậm chí, họ luôn trong trạng thái căng thẳng cao và thiếu ngủ suốt trong một năm vừa qua.

Cuối cùng, mọi vất vả đã được đền đáp. Sau các giai đoạn thử nghiệm, vaccine cho thấy hiệu quả tốt. Loại vaccine này còn có ưu điểm là chỉ cần bảo quản trong nhiệt độ tủ lạnh thông thường (2-8 độ C), tạo điều kiện cho khâu vận chuyển và bảo quản kể cả ở những nước còn nghèo. Đến cuối năm 2020, Anh chính thức phê chuẩn sử dụng vaccine AstraZeneca. Vào tháng 2 năm nay, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã phê duyệt vaccine AstraZeneca để sử dụng trong trường hợp khẩn cấp. Theo đánh giá của WHO, vaccine AstraZeneca đáp ứng các tiêu chí “bắt buộc phải có” về độ an toàn và có hiệu quả vượt trội so với rủi ro. Sau đó, loại vaccine này được vận chuyển đến nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Tinh thần bác ái của một tấm lòng khoa học vĩ đại

Việc phát triển thành công vaccine ngừa Covid-19 mang lại cơ hội kiếm một khoản tiền khổng lồ cho nhóm nghiên cứu của GS Gilbert. Tuy nhiên, bà và các cộng sự không để tâm tới điều này bởi lẽ, mục tiêu của họ là tạo ra một loại vaccine cho nhân loại. Điều này có nghĩa là họ sẽ không phát triển vaccine vì lợi nhuận giống như những tiền lệ mà các nhà khoa học ở Anh đã từng theo đuổi.

“Ngay từ ban đầu, chúng tôi nhận thấy rằng vaccine này sẽ tham gia cuộc đua chống virus chứ không phải tranh đua với các vaccine khác. Chúng tôi làm việc ở đại học và không có ý định kiếm tiền từ nó”, GS Gilbert chia sẻ với tờ BBC.

Do đó, trong thỏa thuận nhân đạo với Tập đoàn AstraZeneca dựa trên mong muốn của GS Gilbert, AstraZeneca sẽ bán vaccine được Oxford phát triển với giá gốc không lợi nhuận trong thời gian đại dịch và giữ nguyên giá ưu đãi này với các quốc gia thu nhập trung bình và thấp. Điều này giúp cho vaccine AstraZeneca có thể được phân phối với giá rất rẻ, chỉ khoảng hơn 3-4 USD/liều, góp phần giúp các nước có thu nhập trung bình và thấp có thể tiếp cận vaccine. 

Mặc dù với nghiên cứu mang tính lịch sử của mình cho nhân loại, GS Sarah Gilbert đã từ bỏ bằng sáng chế vaccine dành cho mình. “Là người đã phát minh ra loại vaccine này, tôi có thể kiếm được một khoản lợi nhuận khổng lồ. Nhưng tôi từ chối nhận bằng sáng chế vaccine. Tôi không muốn độc quyền sáng chế, vì tôi muốn chia sẻ công nghệ này để mọi người có thể sản xuất vaccine”, GS Gilbert chia sẻ với tờ The Star.

Sự ghi nhận xứng đáng

Với những cống hiến mang lại tia hy vọng cho nhân loại trong cuộc chiến chống đại dịch COVID-19, “mẹ đẻ” của vaccine AstraZeneca – GS Gilbert – đã được tờ BBC vinh danh trong danh sách 100 Phụ nữ Tiêu biểu năm 2020. Bên cạnh đó, trong thời gian vừa qua, Nhà khoa học nữ này còn được tri ân theo một phong cách vô cùng độc đáo: một mẫu búp bê Barbie mô phỏng hình dáng của bà với mái tóc vàng cùng cặp kính gọng đen to quá khổ do hãng Mattel sản xuất.

Theo bà Lisa McKnight, Phó chủ tịch Công ty đồ chơi Mattel cho biết hãng đồ chơi này mong muốn ghi nhận đóng góp, sự hy sinh và cống hiến của tất cả nhân viên trên tuyến đầu chống dịch trong thời gian qua bằng cách truyền tải lại câu chuyện của họ thông qua những mẫu búp bê Barbie mới này, trong đó có GS Gilbert.

GS Gilbert cho biết, bản thân bà cảm thấy hơi lạ lẫm khi là hình mẫu cho một loại búp bê. Tuy nhiên, bà cũng hy vọng với mẫu búp bê này sẽ giúp khơi dậy niềm đam mê theo đuổi các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán (STEM) của các bé gái trên toàn thế giới: “Niềm đam mê của tôi chính là giúp khơi dậy niềm cảm hứng theo đuổi những ngành STEM của các bé gái trên toàn cầu. Tôi mong khi các em nhìn thấy phiên bản búp bê theo hình tượng của tôi sẽ tìm được niềm đam mê với ngành mà mình chưa từng biết tới, như trở thành một nhà nghiên cứu vaccine”.

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page - https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin's website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan